Bilgi / Parafudr nedir?
Parafudr nedir?
Parafudr, aşırı gerilimi ortadan kaldırmaz; ekipmanın uçlarında görünen gerilimi dayanım seviyesinin altında tutar. İşi sınırlamaktır, engellemek değil.
Kısa tanım
Parafudr, şebekede oluşan aşırı gerilimleri korunan ekipmanın yalıtım dayanımının altında tutan koruma cihazıdır. Normal işletme geriliminde devrede görünmez; yalnızca gerilim belirli bir seviyeyi aştığında iletime geçer.
Yaygın yanılgı, parafudrun aşırı gerilimi "durdurduğu" yönündedir. Gerçekte enerji yok edilmez: parafudr darbe akımına toprağa doğru düşük dirençli bir yol açar ve böylece ekipmanın uçlarında görünen gerilimi sınırlar.
Metal oksit parafudr nasıl çalışır?
Modern parafudrlarda anahtar ya da kıvılcım aralığı yoktur. Koruma tamamen metal oksit direncin doğrusal olmayan karakteristiğinden gelir: akım, gerilimin yüksek bir kuvvetiyle orantılıdır.
Bunun pratik sonucu şudur: işletme geriliminde direnç çok yüksektir ve yalnızca miliamper mertebesinde bir kaçak akım geçer. Gerilim yükseldiğinde direnç hızla düşer, akım kiloamper mertebesine çıkar ve gerilim dar bir bant içinde kalır.
Bu davranışın en çarpıcı tarafı, gelen darbe büyüdükçe kırpılan gerilimin neredeyse değişmemesidir; değişen tek şey toprağa akan akımın büyüklüğüdür.
Seçimde neye bakılır?
Tek bir etiket değerine bakarak parafudr seçilmez. Birlikte değerlendirilmesi gereken başlıklar:
- Anma gerilimi (Ur) — parafudrun belirli bir süre dayanabileceği gerilim
- Sürekli çalışma gerilimi (Uc) — kalıcı olarak uygulanabilecek gerilim
- Şebeke topraklaması — toprak arızasında faz gerilimi nasıl yükselir
- Koruma seviyesi — kırpılan gerilim, ekipman dayanımının altında kalmalı
- Montaj mesafesi — parafudr ile korunan ekipman arasındaki iletken uzunluğu
Montaj mesafesi neden önemli?
Parafudr ile korunan ekipman arasındaki iletken uzadıkça, ekipmanın uçlarında görünen gerilim parafudrun kırptığı seviyeden yukarı kayar. Hızlı yükselen bir darbede bu fark ihmal edilebilir değildir.
Bu yüzden parafudr mümkün olduğunca korunan ekipmana yakın monte edilir ve toprak bağlantısı kısa tutulur.
Parafudr nerede kullanılır?
Parafudr, korunacak ekipmanın yakınında faz ile toprak arasına paralel bağlanır. Orta gerilim şebekesinde en sık karşılaşılan yerler şunlardır:
- Dağıtım trafosunun orta gerilim tarafı
- Havai hat ile yeraltı kablosunun birleştiği geçiş noktaları
- Direk üstü ayırıcı, kesici ve ölçü trafosu donanımı
- Orta gerilim pano ve hücre girişleri
- Havai hattın sonlandığı noktalar
Parafudr ile sigorta aynı şey değildir
Sigorta aşırı akıma karşı koruma yapar ve devreyi açar. Parafudr aşırı gerilime karşı koruma yapar, devreyi açmaz; darbeyi toprağa aktararak gerilimi sınırlar.
İkisi birbirinin yerine geçmez. Bir tesiste ikisi de bulunur ve farklı olaylara karşı çalışır.
Parafudr arızalanırsa ne olur?
Metal oksit dizi kalıcı olarak iletken hâle gelirse parafudr, şebeke frekansında akım taşımaya başlar. Bu durumda parafudrun toprak bağlantısındaki ayırıcı devreye girer: toprak tarafını ayırır ve arızanın sahada gözle fark edilmesini sağlar.
Sık sorulan sorular
Parafudr ne işe yarar?
Parafudr, şebekede oluşan aşırı gerilimleri korunan ekipmanın yalıtım dayanımının altında tutar. Aşırı gerilimi ortadan kaldırmaz: darbe akımına toprağa doğru düşük dirençli bir yol açar ve ekipmanın uçlarında görünen gerilimi sınırlar.
Parafudr nasıl çalışır?
Modern orta gerilim parafudrlarında anahtar veya kıvılcım aralığı yoktur. Koruma, metal oksit direncin doğrusal olmayan karakteristiğinden gelir: işletme geriliminde direnç çok yüksektir ve yalnızca miliamper mertebesinde bir kaçak akım geçer, gerilim yükseldiğinde direnç hızla düşer ve akım kiloamper mertebesine çıkar.
Parafudr seçerken nelere bakılır?
Tek bir etiket değerine bakarak parafudr seçilmez. Anma gerilimi (Ur), sürekli çalışma gerilimi (Uc), şebekenin topraklama biçimi, koruma seviyesi ve parafudr ile korunan ekipman arasındaki montaj mesafesi birlikte değerlendirilir.
Parafudr nereye monte edilir?
Parafudr korunacak ekipmana mümkün olduğunca yakın monte edilir ve toprak bağlantısı kısa tutulur. Parafudr ile ekipman arasındaki iletken uzadıkça ekipmanın uçlarında görünen gerilim, parafudrun kırptığı seviyenin üzerine çıkar.
Parafudr ile sigorta arasındaki fark nedir?
Sigorta aşırı akıma karşı koruma yapar ve devreyi açar. Parafudr aşırı gerilime karşı koruma yapar, devreyi açmaz; darbeyi toprağa aktararak gerilimi sınırlar. İkisi birbirinin yerine kullanılmaz, bir tesiste birlikte bulunurlar.
Parafudr arızalanırsa ne olur?
Metal oksit dizi kalıcı olarak iletken hâle gelirse parafudr şebeke frekansında akım taşımaya başlar. Bu durumda parafudrun toprak bağlantısındaki ayırıcı devreye girer: toprak tarafını ayırır ve arızanın sahada gözle fark edilmesini sağlar.
Aşırı gerilim laboratuvarı
Parafudr korumayı nasıl yapar?
Hattan gelen bir yıldırım darbesi açık uçlu bir ekipmana ulaşıyor. Aşağıdaki her şey tarayıcınızda, gerçek zamanlı çözülüyor.
—kV
—kA
Model parametreleri
Bu bir simülasyondur, ürün veri sayfası değildir.
Metal oksit direncin güç yasası
I = Iref·(V/Vres)α ile düğüm denklemi
her adımda Newton yinelemeli geri Euler ile çözülür. Hat empedansı, kapasite ve kırpma
seviyesi örnek değerlerdir. Gerçek seçim; anma gerilimi Ur, sürekli çalışma
gerilimi Uc, şebeke topraklaması, koruma seviyesi ve montaj mesafesi birlikte
değerlendirilerek ve ürün veri sayfasına göre yapılır.